Lurpeko termita (Reticulitermes lucifugus) Euskal Herriko baserrietan egurrezko egiturei eragiten dien xilofago suntsitzaileena da. Karkomatik desberdina da: ez du hautsik uzten, ez du zulotxorik egiten. Ikusezina da, lurpetik dator, eta kalte larriak eragin ditzake ezer nabaritu aurretik. Gida honetan, detekzio-zeinu goiztiarrak, tratamendu naturalak eta prebentzioa azaltzen ditugu.
Aurkibidea
- 1Zer da lurpeko termita?
- 2Karkomatik nola bereizten da?
- 3Detekzio-zeinu goiztiarrak
- 4Zergatik da hain arriskutsua baserrietan?
- 5Diagnostiko teknikoa: nola egiten dugu
- 6Tratamendu naturala: azido borikoa eta beste
- 7Prebentzioa: urteko protokoloa
- 8Noiz deitu adituari?
1Zer da lurpeko termita?
Reticulitermes lucifugus Europako lurpeko termita nagusia da. Kolonia handiak eratzen ditu lurpean — 100.000 eta 1.000.000 ale artean —, eta lurpetik egurrezko egituretara iristen da buztin-hodien bidez. Egurra barrutik jaten du, kanpoko geruza osasuntsu itxuran utziz.
Bizkaian eta Gipuzkoan klima epela eta hezetasun altua direla eta, lurpeko termitaren presentzia gero eta ohikoagoa da. Kostaldeko baserrietan, bereziki haritz-habe zaharrak dituztenetan, arrisku handia dago.
Espeziea
Reticulitermes lucifugus
Kolonia-tamaina
100.000 – 1.000.000 ale
Hedapena
Euskal Herria, Gipuzkoa, Lapurdi
2Karkomatik nola bereizten da?
Askok nahasten dituzte bi xilofago hauek, baina erabat desberdinak dira jatorrian, portaeran eta kalte-ereduan. Bereizketa garrantzitsua da, tratamendua ere desberdina baita.
| Ezaugarria | Lurpeko termita | Karkoma |
|---|---|---|
| Jatorria | Lurpetik dator | Egurrean bertan bizi da |
| Ikusgarritasuna | Ikusezina (buztin-hodiak) | Zulotxoak eta hautsa ikusgai |
| Kalte-eredua | Barrutik kanpora | Kanpotik barrurantz |
| Hezetasuna | Hezetasun altua behar du | Egur lehorrean ere bizi da |
| Tratamendua | Lurpeko barrera + azido borikoa | Azido borikoa + liho-olioa |
| Urgentzia | Oso altua — kolonia handiak | Altua — baina geldoagoa |
3Detekzio-zeinu goiztiarrak
Lurpeko termitaren presentzia goiz detektatzea funtsezkoa da. Hauek dira bilatu beharreko zeinu nagusiak:
Buztin-hodiakSeinale nagusia
Lurpeko termiten seinale ziurra. Buztin eta egur-partikulaz egindako hodi txikiak dira, 3-8 mm zabalekoak, lurretik egurreraino doazenak. Hormetan, zimentarrietan edo habe-oinarrietan agertzen dira.
Egurra hutsik entzuten daSeinale nagusia
Habe bat kolpatzen duzunean soinu hutsa entzuten bada, lurpeko termiteak barrutik jan dutela adierazten du. Kanpoko geruza osasuntsu itxuran egon daiteke, baina barrua hutsik.
Hezetasun-orbanak egurrean
Lurpeko termiteak hezetasuna behar dute bizirauteko. Egurrean hezetasun-orbanak edo dekolorazioa ikusten bada, lurpeko termitaren jarduera egon daiteke.
Hegalari-termiten presentzia
Udaberrian (martxoa-maiatza) hegalari-lurpeko termiteak agertzen dira kolonia berriak sortzeko. Leiho edo argi-iturrien inguruan ikusten badira, kolonia aktibo bat dago inguruan.
Egurra bigundu edo deformatuSeinale nagusia
Habe bat ukitzean bigun sentitzen bada edo bere forma galdu badu, termita-kaltea aurreratua da. Egoera larria da eta berehala esku hartu behar da.
Ateak eta leihoak gaizki ixten
Egurrezko egiturak deformatu direnean, ateak eta leihoak gaizki ixten hasten dira. Termita-kaltearen zeinu zeharkakoa da, baina kontuan hartu beharrekoa.
Lurpeko termitaren buztin-hodiak harri-horma eta haritz-habe baten arteko loturan. Seinale ziurra.
4Zergatik da hain arriskutsua baserrietan?
Baserrietan lurpeko termita bereziki arriskutsua da hiru arrazoi nagusiengatik:
Egurrezko egitura historikoak
Baserrietan haritz-habe zentenarioak erabiltzen dira egitura nagusitzat. Habe hauek ordezkatzea oso garestia da eta ondare-babeseko araudia bete behar da. Lurpeko termita batek habe bat jan dezake urte gutxitan, eta ordezkapena 40.000-80.000 € baino gehiago kostatzen da egitura historikoetan.
Hezetasun altua eta klima epela
Bizkaiko eta Lapurdiko klimak — neguan epela, urtean zehar hezetasun altua — lurpeko termitaren ugalketarako baldintza ezin hobeak sortzen ditu. Kolonia batek urte gutxitan egitura osoa koloniza dezake.
Detekzio zaila
Lurpeko termita lurpetik dator eta egurra barrutik jaten du. Kanpoko geruza osasuntsu itxuran egon daiteke urte askoan, eta bitartean egitura ahultzen ari da. Termografia infragorriak eta LiDAR-ak soilik detekta dezakete goiz.
5Diagnostiko teknikoa: nola egiten dugu
Steel&Stone KET-en diagnostiko-protokoloa hiru fasetan egituratzen da, lurpeko termitaren presentzia eta hedadura zehaztasunez ebaluatzeko:
Fase 1
Ikuspen bisual zehatza
- Buztin-hodien bilaketa
- Egur-egoeraren ebaluazioa
- Hezetasun-iturrien identifikazioa
- Kolonia-sarrera posibleen mapaketa
Fase 2
Termografia infragorria
- Egitura-barneko jarduera detektatzea
- Hezetasun-bide ezkutuen identifikazioa
- Kalte-hedaduraren mapaketa
- Andamiorik gabeko ikuskapena
Fase 3
Txosten teknikoa
- Kalte-mapa zehatza
- Tratamendu-proposamena
- Kostu-aurrekontua
- Prebentzioko gomendioak
6Tratamendu naturala: azido borikoa eta beste
Ondarezaintza metodoan produktu toxikorik ez erabiltzea printzipio nagusia da. Lurpeko termitaren aurkako tratamendu guztiak jatorri naturalekoak dira, pertsonentzat eta ingurumenarentzat seguruak:
Azido borikoa (H₃BO₃)
Tratamendu nagusiaLurpeko termiten sistema digestiboan eragiten du, kolonia osoa deseginez. Aurretik gainazala prestatu behar da: egur usteldua kendu eta leundu, produktuak hobeto sar dadin. Gero egurrean injektatzen da edo lurpeko barrera gisa aplikatzen da. Pertsonentzat eta animalientzat segurua, ingurumenarentzat biodegradagarria.
Diatomeen lurra
Barrera fisikoaLurpeko termiten exoeskeleto-estaldura fisikoki suntsitzen du, deshidratazioa eraginez. Lurpeko barreran eta egur-gainazaletan erabiltzen da. Erabat naturala eta ez-toxikoa.
Liho-olioa (Linseed oil)
PrebentzioaEgurra inpregnatzeko erabiltzen da, hezetasuna blokeatuz eta lurpeko termiten sarrera oztopatuz. Tratamendu prebentibo gisa oso eraginkorra da, bereziki habe-oinarrietan.
Lurpeko barrera fisikoa
Egitura-babesaKoloniaren eta egurrezko egituren artean barrera fisikoa ezartzen da, lurpeko termiten sarrera eragotziz. Eraikuntza berrietan eta birgaitzetan erabiltzen da.
7Prebentzioa: urteko protokoloa
Lurpeko termitaren aurkako prebentzioa urtean zehar egin beharreko ekintzen bidez lortzen da. Hona hemen gure gomendatutako egutegia:
Urtarrila – Otsaila
Ikuspen prebentiboa
Habe-oinarriak, zimentarri-inguruak eta lurpeko sarrerak ikuskatu. Buztin-hodi berrien bila.
Martxoa – Apirila
Hegalari-lurpeko termiten alerta
Kolonia berriak sortzeko garaia. Leiho eta argi-iturrien inguruan erne egon. Presentzia detektatuz gero, berehala deitu.
Maiatza – Ekaina
Hezetasun-kontrola
Drainatze-sistemak egiaztatu. Egurra lurretik gutxienez 30 cm-ra egon behar da. Hezetasun-iturri guztiak konpondu.
Uztaila – Abuztua
Liho-olio tratamendua
Habe-oinarriak eta egur-gainazal guztiak liho-olioarekin inpregnatu. Tratamendu prebentibo nagusia.
Iraila – Urria
Barrera-berrikuspena
Lurpeko barrera fisikoa egiaztatu. Pitzadurak edo hutsuneak konpondu lurpeko termiten sarrera eragozteko.
Azaroa – Abendua
Urteko txostena
Urteko ikuspen-txostena prestatu. Hurrengo urteko tratamendu-plana definitu.
8Noiz deitu adituari?
Honako egoera hauetako bat gertatzen bada, berehala jarri gurekin harremanetan:
- Buztin-hodiak aurkitu dituzu habe-oinarrietan edo hormetan
- Egurra kolpatzerakoan soinu hutsa entzuten da
- Hegalari-termiteak ikusi dituzu etxe barruan
- Egurra bigundu edo deformatu da
- Ateak edo leihoak gaizki ixten dira azalpen argirik gabe
- Baserria erosi nahi duzu eta termita-arriskua egiaztatu nahi duzu